default orange Green

Chi tiết tin

Chiếc xui trong đời sống đồng bào Co

Người đăng: Nguyễn Thanh Tùng Ngày đăng: 10:39 | 06/01 Lượt xem: 260

Cùng với việc lưu giữ các loại hình văn hóa truyền thống đặc sắc, nhiều người Co ở huyện vùng cao Bắc Trà My (Quảng Nam) vẫn không quên việc đan các vật dụng từ nguồn nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên. Chiếc xui - một loại gùi1 dành cho đàn ông Co – là điển hình về sản phẩm đan lát tinh tế và bền chắc, phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt, sản xuất của bà con nơi đây.


Nghệ nhân dân tộc Cor ở thôn 2, xã Trà Kót, huyện Bắc Trà My (Quảng Nam), tạo dáng thân xui để cháu nội học nghề.

Chúng tôi đã có nhiều chuyến điền dã về xã vùng cao Trà Kót, vùng đất hiện nay vẫn còn gìn giữ nét văn hóa đặc sắc riêng biệt của tộc người Co huyện Bắc Trà My. Có dịp ngồi cùng các nghệ nhân đan lát và được tận mắt nhìn đàn ông dân tộc Cor đan xui, chúng tôi cảm nhận được sự khéo léo của họ qua từng cọng nan và sản phẩm đan lát.

Khi tìm hiểu về nghề đan lát, một số người đồng bào dân tộc Co lớn tuổi cho biết: với người Co, chiếc xui có từ khi nào thì không rõ. Chỉ biết rằng, xui là vật dụng cần thiết có trong ngôi nhà dài từ khi những người con dân tộc Co lẫm chẫm tập đi. Rồi theo thời gian, xui trở thành người bạn thân thiết, thủy chung với người Co nơi đây.

Được biết, trong gia đình của người Co, việc đan lát là việc của đàn ông. Do đó, từ lúc biết đi rừng, biết cầm rựa phát rẫy, đàn ông đã học cách đan những vật dụng trong gia đình, từ những đồ vật đơn giản cho đến phức tạp như xui. Theo đó, nguyên liệu để đan một chiếc xui được chọn từ vật liệu có sẵn trong rừng, nơi địa vực người Co sinh sống. Người Co thường chọn cây lồ ô già, không bị kiến đục lỗ hoặc bị cụt ngọn từ một năm tuổi trở lên, bởi cây non quá sẽ bị giòn, dễ gãy. Riêng sợi mây dùng để đan xui phải là loại mây cám, mây song không già mà cũng không non quá để khi chẻ mây cho sợi đều và khi gầy nan có độ dẻo cao để dễ đan, dễ uốn. Cây lồ ô chặt đem về, để vài ba ngày cho nó ngả sang màu nâu, rồi chẻ ra thành nhiều miếng bằng ngón tay út đem đặt trên giàn bếp cho thật khô để làm trụ, tạo dáng hình cho xui. Mây khai thác về, chẻ đôi rồi đem ngâm ở dưới suối chừng một tháng, sau đó với lên chẻ đều, vót mỏng sợi, đem để trên giàn bếp hong qua lửa chừng 10 ngày rồi lấy xuống đan xui.

Kỹ thuật đan xui rất khó và phức tạp, nhất là ở khâu chẻ, vót mây và lúc gầy nan phải chọn chính tâm (để xui không bị lỗi, làm mất đi vẻ đẹp và độ bền của xui). Xui được đan hoàn toàn bằng sợi mây vót mỏng đều nhau, theo kiểu đan nong đôi kết hợp với kỹ thuật đan luồng sợi tạo bề mặt khít với hình dáng của xui (để khi gặp phải trời mưa thì xui không bị thấm ướt). Tấm manh xui có chiều dài khoảng 4 gang tay (80cm), rộng 3 gang tay (60cm). Hai đầu của xui thì đan dài thêm ra theo đúng kích cỡ 1 gang tay (20cm), dáng tựa chữ thập. Nên từ trước đến giờ, ở các làng người Co thì xui đều chỉ được các đàn ông rành nghề tạo nên. 


Theo thời gian, xui trở thành người bạn thân thiết với đàn ông Cor

Xui thể hiện nét đẹp đặc trưng phổ biến không chỉ bởi các mối đan bằng dây mây kết kín, mềm mại với hai quai đeo phù hợp với cuộc sống vùng cao. Khi hoàn thành tấm đan, người đan lại múi nan ở phần ngoài cùng của xui. Công đoạn cuối cùng quyết định xui đẹp hay xấu, là ở gấp đôi tấm đan tạo phần ngăn túi chính ở giữa trước, rồi mới tạo hai ngăn nhỏ ở bên thân xui tương đối bằng nhau. Để cho xui vững chắc, thân xui bao giờ cũng có 4 thanh lồ ô được ép từ đáy lên miệng giúp cho xui được cứng cáp, không bị lệch khi mang nặng, phải mất ít nhất nhiều tháng mới hoàn thành chiếc xui. Dây mang xui cũng đan bằng mây song, được vót mỏng và đan theo nan nong đôi kết hợp kiểu đan thắt con tít thì dây mới bền và chắc chắn... Khi xui hoàn thiện, nhìn xui có dáng tựa hình cánh dơi. Nếu như chưa sử dụng, thì người Co thường gác xui trên bếp để hun khói, giúp xui bền hơn, tránh mối mọt. Chiếc xui đan đúng cách, có thể dùng từ 25 - 30 năm mới bị hư.

Những sản phẩm đan lát như chiếc xui của người Co không chỉ là vật dụng đơn thuần phục vụ trong sinh hoạt mà còn thể hiện cái hồn, tình cảm của người đồng bào gửi gắm vào những sản phẩm họ thường xuyên gắn bó.

[1] Một vật dụng bằng tremây đan thủ công rất phổ biến trong các khu vực sinh sống của cộng đồng dân tộc thiểu số ở Việt Nam, đặc biệt là vùng cao Tây Nguyên, thường dùng để đựng đồ, nhưng đặc biệt có thêm hai quai để tiện mang vác trên vai nhằm giải phóng đôi tay không vướng bận khi mang vác đồ và di chuyển.


Tác giả: Nguyễn Văn Sơn - Bảo tàng tỉnh Quảng Nam

[Trở về]

Các tin mới hơn:

Các tin cũ hơn:

Tài liệu kỳ họp







Tài liệu phiên họp TTHĐND





Quảng cáo

Bản quyền Ủy ban nhân dân huyện Bắc Trà My tỉnh Quảng Nam
Địa chỉ: Thị trấn Trà My - Bắc Trà My - Quảng Nam
Điện thoại: 0235.3882115; Fax: 0235.3882325
Email: ubndbtmy@gmail.com; Website: www.bactramy.quangnam.gov.vn
Phát triển bởi Trung Tâm Công Nghệ Thông Tin & Truyền Thông Quảng Nam (QTI)

Tổng số lượt truy cập

00002161958

Hôm nay: 21
Số người đang Online: 24